San Martingo hariztia. Oñati.

Dendrokronologiara (grekoko dendros, zuhaitza, eta cronos, denbora) biltzen dira zuhaitzetan urteko hazkundea adierazten duten eraztunak identifikatzea eta horietako bakoitzari, era zehatz batez eta zalantzarako zirrikiturik utzi gabe, egutegi abtsolutuan urte zehatz bat ematea, zeinetan azken urtea oraina den, helburu duten metodoak. Dendroarkeologia edo zur historikoak edo ia fosilduak datatzeko urteko eraztunak aztertzen duen adarraz gainera, beste adar batzuetan bana daiteke Dendrokronologia, eta horietako batzuk inguramen eta giro izaerako arazoetara mugatzen dira. Dendro aurrizkiak zientzia diziplinaren izaera bereziarekin egiten du bat; halatan, dendroklimatologiak iraganeko eta egungo klimen ikerketa dendrokronologikoak adierazten ditu. Era bertsuan, dendroekologiak, dendrohidrologiak eta dendrogeomorfologiak komunitate biotikoen ekologiaren, ibai, aintzira eta urtegien emarien eta uholdeen historiaren, eta prozesu geomorfologikoen ikerketa dendrokronologikoak adierazten dituzte hurrenez hurren.

Irungo Santiago kalean 1992. urtean induskatutako erromatarren garaiko portuak aukera eman zuen Gipuzkoako lurraldean aurreneko azterketa dendrokronologikoak egiteko. Bordeleko laborategi batek kai-sare zaharretik ateratako zurezko hondakinen datazioa zehaztu zuen. Ikusirik lortutako emaitza onak eta zientzia arlo honen aukera handiak eta aplikazio anitzak, lehenengo esperientzia honek bertako langileez osaturiko laborategi bat osatzeko aurreneko asmoak piztu zituen, eskualdeak berezko erreferentziak izan zitzan eta lanak inguru geografikora zabal zitezen.
Ildo honetatik, Arkeolan Historia eta Arkeologiako Azterketa eta Ikerketa Zentroak, Adebisaren lankidetzarekin batera, eskualdeko ikerlari gazteak prestatzeko programa bat sortu zuen 1997an. Hasiera batean Bordeleko L.A.E. (Laboratoire d’Art et Expertisation) laborategiaren tutoretzapean bideratu zen programa hori. Aurreneko urrats horiek sendotu egin ziren 1998. urtean Emilia Gutiérrez irakaslearekin (Bartzelonako Unibertsitateko Biologia Fakultateko Ekologia Saila) lotutako harremanei esker, proiektu honetan bera izan baita aholkulari zientifiko.



Neurketak egiteko laborategia

Une hartatik eta egun arte ez dute etenik izan Irunen ikerketa ildo honi jarraitzeko lan-talde bat sortzeko ahaleginek, bai langileak prestatzeko orduan bai beharrezkoa den materiala arian-arian lortzeko orduan. 1999. urtea erabakigarria izan zen proiektu honetan; izan ere, ikerlari talde egonkor bat osatu zen, berezko azpiegiturarekin. LINTAB neurketak egiteko laborategi bat erosi ahal izan genuen Irunen era askotako neurketak egin ahal izateko, ordu arte ezinbestean jo behar baikenuen Bartzelonara funtsezko lan hau bete ahal izateko.
2000. urte hasieran, agerian jartzen hasi ziren lan honen emaitzak, eta Bidasoaldean aurreneko kronologia zehaztu ahal izan zen. 170 lagin aztertu ziren eta aurreneko erreferentzia multzoa lortu zen. Lehenengo urrats honetan zehaztasun gorena lortzea guztiz funtsezkoa zenez, datuak behin eta berriz iragazi ziren 1814. urtetik 1999. urte arte luzatzen den kronologiako hogeita hamar laginak bereizteko.
Lehenengo lorpen honen garrantziak leku ezin hobean jarri du ikerketa ildo hau, hazteko eta sendotzeko bide ezin hobean.
Euskal Herrian aurreneko urratsak egiten hasia da dendrokronologiak, eta egoera hau bertsua da penintsulako beste lekuetan ere. Hortaz, penintsulako alde ezberdinetako klimaren datu dendrokronologikoen bankuak sortuz gero, zientzia honek oraingoz ez duen estatusa lortzeko modua izango du eta Europako mailetara iristeko aukera.



Haritzaren eraztunak luparekin ikusita

1992. urtean Irungo Santiago kaleko erromatarren garaiko Portuaren datazioak Akitaniako kurbaren arabera zehaztu ziren, eta horrek aukera eman zuen gure eskualdeak bisagra edo bandarenak egiteko zuen gaitasuna agerian uzteko; izan ere Frantziaren hegoaldeko multzo dendrokronologikoak penintsularen iparraldekoekin lotzeko modua izan zen, eta horrela, eskualdeko multzoen bidez halako zubi bat eraiki zen Gipuzkoaren barruko aldera iristeko eta, aurrera eginez, Mediterraneoko isurialdearekin bat egiteko.
1998. urtean Arkeolanen laborategia osatu zenez geroztik, ez dute etenik izan bizirik dauden zuhaitzekin, eraikuntzan erabilitako zurekin eta zur arkeologikoekin egindako laginketek, izan ere, Gipuzkoako lurraldeari begira erreferentziazko kurba bat osatu nahi da etorkizunean datazioak egiteko tresna gisa baliatu ahal izateko.
Aldi berean, bizirik dauden zuhaitzen laginketak erabiltzen ari gara klimak beren hazkundean dituen eraginak bezalako beste alderdi batzuk aztertzeko xedean.

Agerrebekoa baserria. Zarautz

 

Igo

Dendroklimatologiak dataturiko zuhaitz eraztunak erabiltzen ditu egungo eta iraganeko klima aztertu eta osatzeko, edo gauza bera dena, zuhaitzen hazkundean erabateko eragina duten klima aldagaiak zehazteko. Eta hori horrela da zuhaitzak iragazkiarenak egiten dituelako, jaso eta bere egiten dituelako klima aldagaiak lodiera jakin bateko eraztunak sortuz, hots, H. Fritts adituak klimaren leihoa deitua eskainiz. Metereologia laborategietako erregistroek batez beste azken ehun urteko epea hartzen badute eta idatzizko testigantzak ez badira iturri fidagarri epe luzeko gorabehera klimatikoen jarraipen xehea egiteko, zuhaitzen eraztunen azterketen bidez gutxienez azken milurtekoaren hasierara egin dezakegu atzera Europako zuhaitz bizien kasuan, eta askoz ere harantzago eraikuntzan erabilitako zuraren eta ia fosildurik dauden zuren kasuan.

Dendroklimatologiatik abiatuta lortutako iraganeko klimak, hau da, urteko prezipitazio eta tenperaturen zehaztapena oso tresna egokia izan liteke klimaren gorabeheren izaera eta maiztasuna zehazteko orduan. Klimaren ezaugarriak ezagutzeko egun erabiltzen diren epeak baino denbora tarte luzeagoak hartuta (gutxienez 30 urte, Munduko Metereologia Erakundearen arabera), bilakaeraren berri askoz ere xeheagoa lor dezakegu, berau eragiten duen sistemaren dinamika ezagutu dezakegu eta oraina perspektiba zabalago batez zehaztu dezakegu.

dendrocronologia@arkeolan.com