Dokumentuen artxiboa 1987-1989 urte bitartean eskainitako Gazteak Hiri Arkeologian Prestatzeko Ikastaroarekin batera osatzen hasi zen. Ikastaroaren arloetako batean soilik dokumentu iturriekin zerikusia duten lanak aztertu ziren, ezinbesteko osagarriak baitira hiri arkeologian. Aldi horretan bildutako informazioarekin dokumentuen artxiboa osatzen hasi ginen. Hasiera-hasieratik funtsezko atal bi bereizi ziren, beti ere Gipuzkoako lurraldeari gagozkiolarik:

- Erdi Aroko hiribilduak.
- Burdinolak.

Idatzizko informazio hauek osatu egin dira urteotan, eta Erdi Aroan hiribildu izan ez ziren herriak bildu dira atal berri batera. Egun 16.000tik gora agiri-katalogo daude, hiribilduetako gotorlekuei buruzko datuak, hiriguneen bilakaerari buruzkoak, eraikitzeko ordenantzei buruzkoak, elizetan bideraturiko berritze lanei eta beste batzuei buruzkoak eskaintzen dizkigutenak; edo burdinolen atalean, ekoizpenari, erabilitako makineriari, jabeei eta beste alderdi batzuei buruzko informazioa eskaintzen digutenak.

Kasu zehatz batzuetan, esate baterako Getariako Salbatore elizan, dokumentu bilduma garrantzitsua kontserbatzen da, hainbat artxibotatik etorria, elizari buruzko informazio ugariaren eta hiribilduaren historia orokorraren berri ematen diguna. Eliza honi buruzko dokumentuak aztertu eta indusketa arkeologiko bat bideratu zen 1996 eta 1997 bitartean tenplua berritzeko lanak zirela-eta.

Dokumentuen aurkibidea(pdf)

adobe acrobat reader instalatu.

Antonino Pioren garaiko txanpona. Santiago kalea (Irun)

Argazkien artxiboak une honetan 56.000 irudi baino gehiago ditu. Irudi horiek Zentroak bideratutako indusketa arkeologikoetatik eta azterketa historikoetatik, eta Gazteak Hiri Arkeologian Prestatzeko Ikastaroan zehar egindakoetatik etorriak dira. Bolumena aintzat hartuz gero, aipagarria da Gipuzkoako burdinola eta errotei emandako saila; izan ere, egun Gipuzkoan kontserbatzen diren mota honetako eraikin guztien irudiak jasotzen dira, nola egitura eta eraikinen hondakinenak hala makineriarenak.

Beste sail interesgarri bat indusketetatik ateratako tresna arkeologikoek osatzen dutena da: txanponak, zeramikak, harribitxiak, norberaren erabilerarako objektuak eta beste batzuk, erromatarren garaietatik hasi eta aro garaikide bitartekoak, alderaketak egiteko guztiz material interesgarria izan daitekeena antzeko ezaugarriak dituzten jarduera arkeologikoetan aritzen diren ikerlarientzat.

Argazkien artxibo osoa datu-base batean dago eskuragarri bila ari dena modu errazago batez aurki dezan.

Atal honetan zentroaren ibilbidean kontsultatutako artxiboetatik jasotako kartografia eta planimetria historikoa aurkezten da bildurik. Nagusi dira gotorleku militarren planoak, gehienak Madrilgo Servicio Histórico Militar, Vincenneseko S.H.A.T Archives du Genie eta Segoviako Archivo Militar artxiboetatik ekarriak.

Era berean, eraikin, eliza eta abarretan egindako berritze lanei buruzko planoak daude, gehienak Valladolideko Chancilleriatik eta San Fernando Arte Ederretako Akademiatik ekarriak, Gipuzkoako Protokoloen Artxibotik, Gipuzkoako Artxibo Nagusitik eta udal artxiboetatik jasotakoak ahantzi gabe. Atal honetan eliza bateko berritze lanei buruzko plano xeheak aurki ditzakegu, batzuk koloretan, baina baita orube eta lursailen kokalekuari buruzko plano soilak ere.


Burdinolak eta errotak Lezo ibaian. XVIII. mendea.
Historiaren Errege Akademiaren artxiboa

Gainera, aipagarri dira elizbarrutietako artxiboetan zenbaitetan aurkitzen diren informazioak, elizbarrutitik harantzagoko informazioak baitira sarri askotan. Esate baterako, Leintz-Gatzagaren kasua dugu, Donostiako elizbarrutiko artxiboan aurkitutako plano bati esker ezagutu ahal izan baitzen gatza ekoizteko dorla edo ontzien banaketa, izena ezagutu arren ezezagun baitzen non kokatzen ziren. Egun plano honen kopia bat ikus daiteke aipatutako herriko gatzaren museoan.

Arkeolanek, Historia eta Arkeologiako Azterketa eta Ikerketa Zentroko liburutegian gutxi gora-behera 3.500 liburuki ditu monografia, aldizkako argitalpen eta artikuluak kontuan izanik. Kopurua handia ez den arren, espezializazio maila handikoak dira, eta nagusiki arkeologiarekin lotutako informazioa eskaintzen dute, baina asko dira, halaber, Gipuzkoako eta Euskal Herriko ondareari emandako liburukiak. Aipatutako atalen artean aipagarria da arkeometalurgiaren gaiak hartzen duena, Europako esparru zientifikoan eta gai honen inguruan egindako argitalpen gehienak biltzen baitira sail horretara. Era berean, aipagarri dira artxiboetatik jasotako eskuizkribuak, esate baterako, Euskalerriaren Adiskideen Batzordeen (Bigarrenak) Metalurgiaren tratatua, 1765-1773 urteetakoa. Eskuizkribu hau luze gabe banatuko du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Eta ezin aipa gabe utzi erromatarren garaiko zeramikari emandako saila; honakoan ere Europako esparruan gai honetan adituak diren espezialisten lanak biltzen dira.

Gainera, unibertsitateetako eta ikerkuntzari emandako erakundeetako historia eta arkeologiari buruzko aldizkari eta argitalpen zientifikoekin egiten ditugun trukeekin osatzen da liburutegiaren fondoa.

Arkeolanek zaintzen duen ondare arkeologikoaren artxiboa lehen adierazitako atalek osatzen dute: dokumentazio historikoa, argazkien dokumentazioa eta kartografiarena, eta eskuragarri dute kontsultatu nahi duten guztiek. 1989. urtean Zentro hau sortu zenetik Gipuzkoako Foru Aldundiaren dirulaguntza izan da zentroa mantenu eta zabaltzeko eta Arkeolanen egoitzaraino hurbiltzen diren ikerlariei harrera egin eta atenditzeko.

Artxiboan kontsultak egiteko ordutegia: astelehenetik ostirala arte, 9:00etatik 13:00ak arte eta 15:00etatik 18:00ak arte, aldez aurretik telefonoz eskatuta.

tfnoa: (+34) 943 63 82 18
faxa: (+34) 943 63 82 09